• ┌ttektarmi­i frß 1964.
  • BrÚf frß KRON me­ afslßttarkortum frß 1973.
  • Auglřsing frß vefna­arv÷ru- og skˇb˙­ KRON.
  • Ver­j÷fnunarmi­i KRON frß 1951-1952.
  • Auglřsing um verslanir KRON.

═ lok 19. aldar fˇr verslunarfrelsi ß ═slandi a­ aukast og ■ßtttaka ═slendinga Ý verslun ß landinu. Fleiri Ýslenskir kaupmenn fˇru a­ koma fram ß sjˇnarsvi­i­ og s÷mulei­is p÷ntunarfÚl÷g og sÝ­ar kaupfÚl÷g.

KaupfÚlag verkamanna Ý ReykjavÝk var stofna­ 29. ßg˙st 1915. Tilgangur fÚlagsins var a­ al■ř­a manna yr­i sjßlfstŠ­ Ý verslunarefnum. Ůessu ßtti m.a. a­ nß me­ ■vÝ a­ sporna vi­ skuldaverslun, versla sameiginlega fyrir fÚlagsmenn, bŠta innlenda v÷ru og fß innflutta gagnlega og vanda­a v÷ru og stu­la a­ samvinnu allra kaupfÚlaga Ý landinu.

KaupfÚlag ReykjavÝkur var formlega stofna­ Ý EimskipafÚlagsh˙sinu 12. september 1931. Undirb˙ningur var ■ˇ hafinn nokkru fyrr og vÝ­a h÷f­u kaupfÚl÷g veri­ stofnu­ ß ßrunum ß undan. ┴ undirb˙ningsfundi fyrir stofnunina ■ann 7. sept. 1931 mŠttu um 200 manns ■annig a­ mikill ßhugi var ß stofnun ■ess.

KaupfÚlag ReykjavÝkur seldi eing÷ngu gegn sta­grei­slu. Stofngjald fÚlaga var 100 krˇnur og mßtti grei­a ■a­ Ý tvennu lagi. ═ frÚtt Ý dagbl÷­um um stofnun fÚlagsins sag­i mŠtti ,,vŠnta, a­ Ýb˙ar h÷fu­sta­arins ver­i ekki ß eftir ÷­rum um ßhuga og myndarskap Ý samvinnu n˙, ■egar tŠkifŠri­ gefst, til a­ rß­a bˇt ß verzlunarhßttum almenningi til hagbˇta.

KaupfÚl÷gin tv÷ voru Ý fyrstu a­skilin en hausti­ 1935 sameinu­ust ■au um rekstur vefna­arv÷ruverslunar a­ Laugavegi 10, sem sÝ­ar fluttist Ý Al■ř­uh˙si­ vi­ Hverfisg÷tu. Ůß var einnig bŠtt vi­ b˙sßhaldadeild. Verslunin sprengdi fljˇtlega h˙snŠ­i­ utan af sÚr.

═ fyrstu voru matv÷rudeildir gegnum p÷ntunarfÚlag, ■ar sem fˇlk ■urfti a­ panta og sta­grei­a v÷rur fyrirfram og fˇlst hagkvŠmnin Ý sameiginlegum innkaupum Ý meira magni. P÷ntunarfÚlag verkamanna Ý ReykjavÝk var stofna­ Ý nˇvember 1934 og ˇx hratt. ┴ri­ 1937 var ■a­ komi­ me­ ■rjßr s÷lub˙­ir. S÷lub˙­ fÚlagsins a­ Skˇlav÷r­ustÝg 12 var talin einhver s˙ stŠrsta, hagkvŠmasta og fullkomnasta, sem til er Ý ReykjavÝk ß ■essum tÝma. ═ Samvinnunni er lřsing ß henni:

„Allt er mi­a­ vi­, a­ b˙­in ver­i sem ■Šgilegust, bŠ­i fyrir vi­skiptamenn og afgrei­slufˇlk, en jafnframt smekkleg. B˙­in er mj÷g r˙mgˇ­ og bj÷rt. B˙­arbor­i­ er lßgt, og er rimlahilla Ý ■vÝ a­ framan, ■ar sem vi­skiptamennirnir geta lagt ß pakka. Eru a­ ■vÝ mikil ■Šgindi. Skammt er frß b˙­arbor­inu a­ hillunum, sem ekki eru hŠrri en ■a­, a­ afgrei­sluma­urinn nŠr af gˇlfinu Ý hŠstu hillu. Ůetta hvortveggja er ■vÝ til mikils hŠg­arauka vi­ afgrei­sluna. Hver hluti af hillunum er ger­ur fyrir sÚrstakar v÷rutegundir, og ver­ur regla og skipulag allt Ý b˙­inni s÷kum ■essa betra en almennt gerist. Ůß eru engar v÷rur vikta­ar sundur Ý b˙­inni, heldur er ■a­ gert Ý geymslunni inn af b˙­inni. Ůar er hveiti, mj÷l, sykur o. fl. vikta­ sundur Ý smßpoka, 1, 2, 3, 5 e­a 10 kg. Pokarnir eru sÝ­an settir ß vagna, sem eki­ er fram Ý b˙­ina, og eru ■eir settir undir hillurnar. V÷rurnar eru ■vÝ alltaf til Ý hŠfilegum sk÷mmtum, eins og hver kaupandi ˇskar eftir. Ůetta fyrirkomulag sparar mj÷g miki­ tÝma og vinnukraft og eykur ■Šgindi bŠ­i fyrir afgrei­slufˇlki­ og vi­skiptamennina. Afgrei­slan gengur fljˇtar, og ÷sin ver­ur minni Ý b˙­inni.“
(http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=291439)

Ůann 6. ßg˙st 1937 sameinu­ust sÝ­an KaupfÚlag ReykjavÝkur, P÷ntunarfÚlag verkamanna og nokkur ÷nnur fÚl÷g Ý Hafnarfir­i og su­ur me­ sjˇ Ý eitt fÚlag sem kalla­ var KaupfÚlag ReykjavÝkur og nßgrennis (KRON). Ůa­ var­ fljˇtt ÷flugt enda naut ■a­ gˇ­s af kvˇtareglum sem settar voru Ý sambandi vi­ innflutningsh÷ft. Stofnsetti ■a­ ■egar allmargar s÷lub˙­ir Ý ReykjavÝk og nßgrenni. Elsta b˙­ fÚlagsins var matv÷rub˙­ ß Skˇlav÷r­ustig 12 en ßri­ 1940 voru verslanir fÚlagsins or­nar tÝu Ý ReykjavÝk. ┴ Grettisg÷tu 46 og Vesturg÷tu 33 voru matv÷rub˙­ir, ß Vesturg÷tu 16 var kj÷tb˙­, Ý Al■ř­uh˙sinu vefna­arv÷rub˙­ og Ý BankastrŠti 12 var bŠ­i bakarÝ og brau­sala. ═ Hafnarfir­i var matv÷ru-, b˙sßhalda- og vefna­arv÷rub˙­ a­ Strandg÷tu 28 og matv÷rub˙­ a­ Selvogsg÷tu 7. ═ KeflavÝk og Sandger­i voru p÷ntunardeildir.

KRON starfa­i fram til um 1990. Ekki er vita­ hvort skjalasafn ■ess hefur var­veist og myndi Borgarskjalasafn gjarnan vilja fß sendar upplřsingar ■ar um. ═ nokkrum einkaskjalas÷fnum eru skj÷l sem tengjast KRON og mß sjß dŠmi um ■au hÚr.

Texti: Svanhildur Bogadˇttir, GrÚta Bj÷rg S÷rensdˇttir og Berg■ˇra Annasdˇttir.

Heimildir:
  1. Nřja Dagbla­i­.
  2. Samvinnan.
  3. Gu­jˇn Fri­riksson. 1994. Saga ReykjavÝkur: BŠrinn vaknar 1870-1940. ReykjavÝk.

NorrŠni skjaladagurinn 12. nˇvember 2011